دربار فرستاده مىشد اجراى حكم را تقبل مىكرد . در موارد جدىتر كسى كه مأمور تحقيق در حقيقت امر بود مدارك مكشوفهء دال بر وقوع جرم را به دربار مىفرستاد و شاه شخصا دربارهء سرنوشت حاكم تصميم مىگرفت « 408 » . سانسون تأكيد مىكند كه به جريان انداختن دادخواست بسيار امر دشوارى بود . من جمله شاكى قبلا « التزام » « 409 » مىداد كه هرگاه اظهاراتش خلاف واقع باشد مبلغ معينى بپردازد . آنگاه پيكى كه از طرف دربار مأموريت يافته بود اين مبلغ را از يكى از طرفين دعوا مىگرفت . در عباسنامه اغلب از اين ذكر است كه شاه عباس دوم بر اثر دريافت شكايتى حكامى را به زندان افكند يا امر به قتل آنان كرد « 410 » . مثلا در يونت‌ئيل 5 - 1064 ( - 5 - 1654 م . ) از اتباع قشون و رعايا شكايتى از « ظلم و تعدى و سلوك ناهنجار » سپهسالار وقت مملكت و حاكم تبريز به شاه رسيد . « رقم اشرف به جهت تحقيق چگونگى سلوك آن مست بادهء غفلت به اسم امناء دار السلطنهء تبريز . . . صادر شد » « * » چون از طرف امناء و همچنين امرا و حكام خراسان حقيقت عرايض شاكيان به ثبوت رسيد وى از سمت خود معزول شد و به زندان افتاد « 411 » .

--> ( 408 ) - به‌عنوان مثال : خلدبرين ، ص 148 ؛ همچنين رجوع شود به مواضعى كه پس از اين از عباسنامه نقل شده است . ( 409 ) - براى اطلاع بيشتر دربارهء « التزام » رجوع شود به تذكرة الملوك ، ص b 21 ؛ بوسه ، ص 147 و بعد از آن . ( 410 ) - رجوع شود به عباسنامه ، ص 190 و بعد از آن ، 216 ( - خلدبرين ، ص b 214 ) ، 315 و بعد از آن . از نظر منتسكيو در جلد اول كتاب روح القوانين ، ص 31 ( چاپ پاريس 1956 ، انتشارات گارنيه ) خوف دائم بزرگان مملكت در برابر « فرمانرواى مستبد » پايه و اساس « حكومت استبدادى » است . او آخرين پادشاه سلسلهء صفويه را به عنوان مثال ذكر و اظهار عقيده مىكند كه سقوط حكومت او بدان علت است كه به اندازهء كافى خون نريخته است . ( 411 ) - طبق عباسنامه ، ص 174 و بعد از آن ( - خلدبرين ، ص a 195 ) . ( * ) آنچه در اين قسمت به‌صورت نقل قول ذكر شد مستقيما از عباسنامه ذكر گرديده است . م .